– Mama płakała przez telefon. Mówi, że jej nie lubisz.
– Przecież byliśmy u niej w niedzielę!
– No wiem… Ale ona tak to czuje.
Ile razy słyszałyście taką rozmowę?
Teściowa, która robi z siebie ofiarę, nie musi krzyczeć ani trzaskać drzwiami. Wystarczy jej westchnienie przy niedzielnym obiedzie, cicha uwaga, że „na starość nikt już o mnie nie pamięta”, i telefon do syna zaraz po Waszym wyjściu. Po kilku tygodniach całą historię zna już ciocia, kuzynka i sąsiadka z trzeciego piętra. A synowa? Synowa zostaje z poczuciem, że walczy z kimś, kogo nie wypada nawet nazwać przeciwnikiem. Bo jak tu walczyć z bezbronną starszą kobietą?
Od lat pracuję z parami, w których dziadkowie wchodzą z butami w małżeństwo swoich dorosłych dzieci. To jeden z najczęstszych problemów, z jakimi małżonkowie przychodzą do Sensity. I mogę powiedzieć jedno: w tym układzie najtrudniejsze zadanie wcale nie należy do synowej.
Po co teściowej rola ofiary?
Zanim zaczniemy się bronić, przyjrzyjmy się, do czego ta rola jest teściowej potrzebna. Ofiara nie musi prosić o uwagę, bo uwaga należy jej się z urzędu. Nie musi też przyznawać, że czuje się samotna i niepotrzebna, bo za jej samotność zawsze odpowiada ktoś inny. Najczęściej synowa.
Matka, która przez lata budowała poczucie własnej wartości na tym, że syn jej potrzebuje, w dniu jego ślubu traci najważniejszą rolę w swoim życiu. Nikt jej tej straty nie wytłumaczył, a ona sama nie potrafi jej przeżyć i opłakać. O wiele łatwiej jest uznać, że ktoś jej syna po prostu zabrał.
Ciekawe jest to, co odkryła brytyjska psycholożka Terri Apter, która przez lata badała relacje teściowych i synowych. Około dwóch trzecich synowych skarżyło się na zaborczą, zazdrosną miłość matki męża. Ale prawie tyle samo teściowych mówiło, że to one czują się odsunięte przez nową kobietę w rodzinie. Obie strony przeżywają więc tę samą historię jako krzywdę. Nikogo nie chcę tu wybielać. Ta wiedza pozwala jednak zobaczyć, że pod maską ofiary bardzo często kryje się zwykły lęk przed odrzuceniem.
Im mocniej się bronisz, tym bardziej ona jest ofiarą
Najbardziej naturalna reakcja synowej to obrona. Wyjaśnianie, prostowanie, wyliczanie, ile razy była u teściowej, ile razy dzwoniła, ile ciast upiekła na imieniny. Niestety każde takie wyjaśnienie potwierdza scenariusz, w którym jest ofiara i jest ten, kto ją krzywdzi. Teściowa nie słucha argumentów, bo w tej rozmowie wcale nie chodzi o fakty. Chodzi o poczucie, że jest niepotrzebna. A tego żaden kalendarz wizyt nie zmieni.
Synowa, która wchodzi w spór, zaczyna w oczach rodziny wyglądać dokładnie tak, jak opisuje ją teściowa. Koło się zamyka.
Dużo więcej daje spokój i uprzejmy dystans. Nie musisz zabiegać o sympatię teściowej ani udowadniać, że jesteś dobrą żoną i matką. Możesz być życzliwa i jednocześnie nie tłumaczyć się z każdej decyzji. Jedno zdanie: „Przykro mi, że mama tak to odbiera” zamyka temat lepiej niż godzina wyjaśnień, bo nie przyjmuje roli oskarżonej.
Teściowa nie jest problemem synowej. Jest problemem syna
Konflikt z teściową zwykle opisuje się jako spór dwóch kobiet. Tymczasem prawdziwa linia napięcia przebiega między mężczyzną a jego matką, a żona po prostu najwcześniej i najboleśniej odczuwa jej skutki.
Dopóki mąż przynosi do domu każdy płacz matki i oczekuje, że żona coś z tym zrobi, staje się posłańcem między dwoma domami. Matka szybko uczy się, że skarga działa, bo syn natychmiast reaguje. Żona uczy się, że w razie konfliktu mąż nie stanie po jej stronie. O tym, dlaczego odcięcie pępowiny jest dla mężczyzny tak trudne, pisałam już w tekście Odcinamy pępowinę, czyli koniec problemów z teściową.
Syn, który w dzieciństwie słyszał „Tylko ty mi zostałeś” albo „Jak możesz tak martwić matkę”, nie przeżywa lojalności wobec niej jako wyboru. Przeżywa ją jako obowiązek. A niedopełnienie obowiązku grozi przecież czyjąś krzywdą. Dlatego granica postawiona matce kosztuje go dużo więcej, niż żona przypuszcza. Ale tylko on może tę granicę postawić:
„Mamo, to moja decyzja i moja rodzina. Ania nie ma z tym nic wspólnego”.
Takie zdanie, wypowiedziane spokojnie i bez wyrzutów, zmienia więcej niż lata starań synowej.
A jeśli mąż nie widzi problemu?
Bywa i tak, że mąż uważa, że żona przesadza, a mama „po prostu taka jest”. Wtedy konflikt z teściową staje się konfliktem w małżeństwie, a każda niedziela zamienia się w głosowanie, kto jest ważniejszy. W takiej sytuacji para potrzebuje pomocy z zewnątrz, bo oboje muszą zrozumieć, skąd w ich małżeństwie wzięło się trzecie miejsce przy stole. W Sensity prowadzimy taką pracę w gabinecie w Warszawie i podczas terapii par online. Więcej o tym, co robić, gdy matka męża wtrąca się w życie pary, przeczytacie w tekście Toksyczna teściowa. Co zrobić, gdy teściowa wtrąca się w małżeństwo?
Summarum
Teściowa, która traci widownię dla swojej krzywdy, prędzej czy później będzie musiała znaleźć inny sposób, żeby powiedzieć synowi, że za nim tęskni. I to jest naprawdę dobry początek.
Źródło: Terri Apter, „What Do You Want from Me? Learning to Get Along with In-Laws”, W. W. Norton, 2009.
